این اشتباه است که شب و خواب را تنها برای استراحت فرض کنیم، بلکه فلسفه خلقت هرکدام از اینها به‌مراتب بالاتر از استراحت جسمی است. شاید برای مردم، شب و خواب زمان استراحت باشد تا روز بتوانند بیشتر بدوند و کار کنند، اما برای اولیای الهی، شب دریایی از معارف است. پس به نظر شما در زمان "خواب و بیداری" چه‌کار باید کنیم؟ اصلاً در آیات و روایات به شب و روز چگونه نگریسته شده است؟

مقدمه کتاب خواب و بیداری:

خواب و بیداری و شب و روز از مهم‌ترین موضوعاتی است که در زندگی انسان دخالت دارد و در واقع بخشی از زندگی انسان را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل باید ویژه به آن پرداخت.

خواب و بیداری و شب و روز آن‌قدر برای ما تکراری و عادی شده است که کمتر به‌عنوان آیت یا نشانه‌ای الهی به آن می‌نگریم و در آن تدبر می‌کنیم. لازم است گاهی با خود خلوت و خود را خالی‌الذهن فرض کنیم؛ مانند اینکه تازه از جهانی دیگر به این دنیا آمده‌ایم و به هر پدیده‌ای با تدبر و تعجب می‌نگریم، آن‌وقت خواب و بیداری و شب و روز برایمان جذاب و پرمعنا خواهد شد.

جهان خلقت و آنچه در آن است همه مخلوق آفریدگاری حکیم است که هیچ‌چیز را بیهوده و از روی لهو و سرگرمی نیافریده است. شب و روزنه برای تنوع و تفریح، بلکه برای اهدافی مهم خلق شده‌اند همچنین است خواب و بیداری که هرکدام مربوط به ساحتی از ابعاد وجودی انسان است.

این اشتباه است که شب و خواب را تنها برای استراحت فرض کنیم، بلکه فلسفه خلقت هرکدام از اینها به‌مراتب بالاتر از استراحت جسمی است. شاید برای مردم شب و خواب زمان استراحت باشد تا روز بتوانند بیشتر بدوند و کار کنند، اما برای اولیای الهی شب دریایی از معارف است. زمستان را بهار «مؤمن» می‌دانند؛ نه به این دلیل که شب طولانی‌تر است و بیشتر می‌توان خوابید؛ به این دلیل که شب طولانی‌تر است و بیشتر می‌توان از فیوضات و برکاتش بهره برد.

توصیه‌های دینی برای افزایش حافظه:

از جمله توصیه‌های دینی برای افزایش حافظه هوش و توانایی‌های ذهنی، رعایت ساعات خواب و بیداری است؛ خواب مناسب، شب سحرخیزی و بیداری صبح و خواب قیلوله و پرهیز از خواب عصر و مغرب اما آنچه امروز شاهد آن هستیم برعکس است که در نتیجه سبب شیوع روزافزون آلزایمر و اختلالات حافظه و حواس می‌شود.

از نگاه دیگر بیشتر بیداری‌های شبانه با بحث بیجا و هرز همراه است و این سبب فعالیت غیرمجاز و مخرب مغز خواهد شد که نتیجه آن، ضعف حافظه است. برعکس بیداری سحر و صبح با بارش افکار مثبت و سازنده همراه است و خواب در این زمان‌ها باعث تنبلی ذهنی و ضعف حافظه می‌شود.

از موارد مهم دیگر در تقویت حافظه رعایت ساعت خواب قیلوله است که از حدود یکی دو ساعت پیش از اذان ظهر شروع می‌شود خواب یا چرت نیمروزی در این ساعت، سبب بازسازی، جسم به‌ویژه سیستم مغز و اعصاب می‌شود که از آثار مستقیم آن تقویت حافظه و پیشگیری از آلزایمر است. درگذشته، شیوه زندگی و مشاغل به‌گونه‌ای بود که انسان اختیار داشت از خواب قیلوله بهره ببرد؛ اما امروزه مشاغل اداری و صنعتی این موقعیت را از او سلب کرده است؛ البته تا ابتدای عصر هم اجازه استراحت نیمروزی داده شده است.

بایسته است مسئولان مدیران و خود افراد جامعه برای این موضوع برنامه‌ریزی مناسب کنند. برای مثال، اگر ساعت بیداری و شروع به کار در صبح‌ها زودتر باشد و زمانی به استراحت یا چرت نیمروزی اختصاص یابد هم بازدهی افراد افزایش می‌یابد و هم از انواع بیماری‌های روحی روانی و جسمی پیشگیری می‌شود و درنتیجه، جامعه‌ای سالم و پویا خواهیم داشت.

صفحه 59 کتاب خواب و بیداری

گزیده‌ای از کتاب خواب و بیداری:

از عواملی که باعث بد و دیر خوابیدن افراد می‌شود با انسان خواب را به‌سرعت بیدار می‌کند، صداهای آزاردهنده است که باید برای محافظت خود از این صداها تدابیری اندیشید. یکی از غذاهای غیرخوراکی انسان از راه گوش است که ممکن است، موسیقی سخنرانی، نغمه ... باشد. این به اختیار ماست که چه غذایی انتخاب کنیم. یکی از بهترین زمانه‌ای صرف این غذا هنگام خواب است.

شرایط ویژه این زمان اقتضا دارد که کمی حساسیت به خرج دهیم. آرامش و سکون در این لحظات و فضای وهم آلود احساسی و تخیلی شب ایجاب می‌کند که از موسیقی و مداحی حتی از انواع ملایم آن هم پرهیز شود.

در مقابل، یکی از بهترین صوت‌ها برای زمان خواب صوت‌های علمی یا معرفتی ملایم و کم تنش است؛ به‌گونه‌ای که قوه تعقل و تفکر ما را درگیر کند با این کار چند هدف را باهم خواهیم داشت؛ از جمله مشغول کردن ذهن به موضوعات سازنده، نجات از فضای وهم آلود شبانه، و کسب علم در یکی از زمانه‌ای مرده شبانه‌روز.

البته باید مراقب بود که صوت‌های انگیزشی برای این زمان انتخاب نشود؛ زیرا انرژی مثبت فوق‌العاده‌ای دارند و پرداختن به آنها در این زمان سبب القای انرژی و تحرک و بی‌خوابی می‌شود و در مقابل اگر این صوت‌ها برای آغاز روز انتخاب شود سبب ایجاد انگیزه نشاط و تحرکی مضاعف برای شروع روزی موفق است.

صفحه 191 کتاب خواب و بیداری

پیشنهاد ما: خرید کتاب اصول کافی 6 جلدی