كتاب فوق شامل پانزده فصل مي باشد كه شرحي ست بر عهد نامه مالك اشتر و سلسله بحث هايي مولف محترم در مدرسه علميه فاطميه قم ، در جمع طلاب مطرح نموده اند . نامه مالك اشتر در ابتداي كتاب آمده است كه برگرفته از شرح نهج البلاغه خويي و ابن ميثم ( نامه 52 ) مي باشد . اين نامه در شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد و صبحي صالح ، به عنوان نامه 53 آمده كه نويسنده متن نامه را مطابق با نسخه صبحي صالح در كتاب حاضر آورده است . مولف در مقدمه كتاب ، راه شناخت مسئوليت را در اصول آزادي از اسارت و هواها ، قدرت ، توان و نيرو و انرژي هاي خدادادي ، شناخت ، معيار و ميزان سنجش را از ساير اصول مهمتر مي داند . در ادامه حدود و ابعاد مسئوليت انسان را از خود انسان دانسته و عنوان مي كند كه ، انسان ها داراي استعداد هاي دروني فرآوان، بعد از هست شدن در بيرون وجود با ظواهر بيشماري ، چه هست ها و چه نيست ها ، ارتباط برقرار مي كند و در اين ارتباط تاثير مي گذارد و متاثر مي شود . مسئوليت در انسان ها هم دو بعد پيدا مي كند ، مسئوليت در برابر طبيعت و مسئوليت در برابر اجتماع ، با بيان اين دو مسئوليت ، اهميت نامه امير المومنين علي (عليه السلام) به مالك اشتر ، يكي از كارگزاران حكومت اسلامي وقت ، آشكار مي شود . امام علي (عليه السلام) در اين نامه راه و رسم حاكميت بر مردم را مطرح فرموده و نوع حكومت اسلامي علوي را با توضيحاتي كه داده اند از ساير حكومت هاي رايج در جهان متمايز ساخته اند . آقاي مشايخي در ادامه سخنان خود به مقايسه اعلاميه حقوق بشر و نامه امير المومنين (عليه السلام) به مالك اشتر مي پردازد و ذكر مي كند كه وضع كننده اعلاميه حقوق بشر هزاران انديشمند و متفكر مسايل حقوقي و سياسي بودند ، در حالي كه واضع اين فرمان مبارك يك نفر است و آن خود حضرت علي (ع) مي باشد . گستردگي و آگاهي و مراتب و درجات علمي فراگير ، واضع فرمان مبارك درباره انسان ، به هيچ وجه با اطلاعات محدود واضعين اعلاميه حقوق بشر قابل مقايسه نيست .چرا كه فرمان امام علي (عليه السلام) ، هم كليات حقوق زندگي اجتماعي انسان ها را در بر دارد و هم حقوق معنوي شان را . در ادامه نويسنده به كليات و كليد واژه گان مربوطه پرداخته ، به تعاريفي از حكومت و انواع آن ، دموكراسي ، سكولاريسم، آنارشيسم و مديريت بسنده كرده و تداوم زندگي حكومت ها را در بازسازي سازمان هاي مرتبط دانسته كه اين باز سازي از طريق هماهنگ كردن اهداف با وضعيت روز و اصلاح و بهبود ارزش هاي حصول اين اهداف انجام مي شود . سپس به بررسي حكومت در نهج البلاغه پرداخته اند كه الفاظ ملك ، امر ، حق ، سلطان ، خلافت و امامت از موارد بررسي شده آقاي مشايخي مي باشد . بعد از بررسي اجمالي موارد فوق به امامت و نياز به رهبر و ضرورت حكومت در جامعه مي رسيم ، در اين قسمت ، امور مهم حكومتي ، جلوگيري از هرج و مرج ، وصول بودجه عمومي ، جنگ با دشمن ، تضمين امنيت داخلي و فعاليت دستگاه دادگستري مورد اشاره قرار گرفته است . فصل اول كتاب شامل آغاز نامه و توجه به موقعيت مصر است ، با اين جمله آغاز مي شود : « اين فرمان بنده خدا امير مومنان است به مالك اشتر كه بايد آن را بر عهده خود شناسد » . حضرت در ادامه خصوصيات مالك اشتر را اينگونه بر مي شمارد : « من بنده اي از بندگان خدا را به سوي شما فرستادم كه در روز هاي وحشت نمي خوابد و در لحظه ترس از دشمن روي نمي گرداند » . در اين نامه معيار هاي زير استنباط شده كه مي توان آنها را در گزينش مديران و كارگزاران حكومتي استفاده كرد ، محافظت و حراست از مسئوليت ، كوشا و فعال بودن ، شجاعت ، صلابت ، قاطعيت ، اطاعت از رهبري ، خير خواه مردم ، عمل بر معيار حق ، تدبير داشتن و قدرت بر حل مشكلات . در ادامه به وظايف حاكم پرداخته شده است : « اي مالك ، رحمت را شعار و پوشش قلبت براي رعيت قرار ده . نسبت به آنها دوستي و محبت بورز ، با آنها به ملاطفت رفتار كن و... » . رضايت جامعه عامل پايداري حكومت است ، به عبارت ديگر اگر والي و فرماندار رابطه اش با مردم محكم و استوار باشد و در ميان آنها باشد تا از خواسته هايشان آگاه گردد ، منجر به رضايتمندي مردم از حكومت مي شود . امام علي(ع) در اين بخش از نامه ساير وظايف حاكم را اينگونه بر مي شمارد ، عدم سوءاستفاده از قدرت ، رعايت حقوق اقليت ها ، دعوت به گذشت و عفو ، پاسخ دادن بدي را با نيكي و ... . در ادامه حضرت در خصوص مشاوران امين به مالك مي فرمايند : در شوراي مشورتي خود اين افراد را طرد كن ، كسي كه داراي صفت بخل است ، كسي كه ترسو باشد و كسي كه داراي صفت حرص و طمع است. در بخش هاي بعدي نامه ، حضرت درباره طبقات مختلف مردم توصيه هايي مي كند . در اين قسمت از نامه امام (عليه السلام) ، افراد رعيت و جامعه را به طبقات هفتگانه تقسيم كرده و نقش هر يك از طبقات را مشخص مي كنند . در ادامه به ويژگي هاي فرماندهان نظامي مي پردازد كه از جمله ضرورت وجود حلم و بردباري در فرمانده ، اصالت و نجابت خانوادگي است . سپس حضرت نشاط حاكم اسلامي را عدالت مي داند و كارگزار عادل را به رسيدگي مداوم به مردم توصيه مي نمايد . در فراز بعدي نامه ، امام (عليه السلام) پيرامون قوه قضائيه و استقلال قاضي در حكم و اوصافي كه در شخص قاضي بايد باشد تا بتواند متصدي مقام قضا شود ، مسايل مهمي را بيان نموده است ، سپس ايشان توجه مالك را به انتخاب و گزينش عمال و كارگزاران توجه مي دهد كه ملاك برگزيدن افراد بايد با امتحان دقيق و آزمايش متناسب صورت گيرد كه مساله تجربه ، يكي از ملاك هاي انتخاب است ، همچنين حيا و اصالت خانوادگي . در ادامه حضرت مالك را به نظارت دقيق بر بازرگانان زراندوز توصيه مي كند و احتكار را بزرگترين خطر تجار و بازرگانان مي دانند . سپس به محرومان مي پردازند و ايشان را به دو دسته قانع و معتر تقسيم مي كنند ، آنگاه درباره اين دو طبقه حضرت توصيه هاي بسيار ارزشمندي مي فرمايند . در فراز بعدي نامه نسبت به برخورد حاكم با مردم در حكومت اسلامي و ويژگي هايي كه بايستي در شخص حاكم و مسئول باشد پرداخته مي شود و توصيه مي نمايند كه « هيچ گاه خود را در زماني طولاني از رعيت پنهان مدار » . به عبارت ديگر در ديدگاه اسلام وقت حاكم ، وقف بر مردم و جامعه است . بين حاكم و مردم احساس بيگانگي يا دوگانگي نمي شود . اسلام سعي مي نمايد تا آنجايي كه امكان دارد ، فاصله بين حاكم و مردم را از بين ببرد . در ادامه نامه، امام (ع) توجه مالك را به يك سلسله توصيه هاي اخلاقي اخلاقي جلب مي كند و همچون طبيبي حاذق ، مالك را از خونريزي نهي مي كند و مي فرمايد : « مبادا دست خود را به خون مردم آلوده سازي كه عواقب خطرناكي در پي دارد » . سپس امام علي (عليه السلام) به مالك سفارش مي كند كه نسبت به خشم و غضب خود مالكيت پيدا مي كند و خشم خويش را فرو نشاند تا بتواند با منطق عقل و عاقبت انديشي بيشتر كار ها را فيصله دهد و از غرور قدرت و زيان نجات يابد . در خاتمه حضرت با دعا در حق خود و مالك از خدا مي خواهد كه : « خداوند ما و تو را توفيق فرمايد كه نزد او و خلق او داراي عذري روشن باشم ، برخورداري از ستايش بندگان ، يادگار نيك در شهر ها ، رسيدن به همه نعمت ها و كرامت ها بوده و اين كه پايان عمر من و تو را به شهادت و رستگاري ختم فرمايد كه همانا به سوي او باز مي گرديم ، با درود به پيامبر اسلام (صلوات الله عليه و آله و سلم) و اهل بيت پاكيزه و پاك او ، درودي فراوان و پيوسته » .