پول و امور مربوط به آن نه فقط از مهم ترین موضوعات اقتصادی بلکه از مهم ترین موضوعات زندگی رایج انسان هاست. توسعه بازارها، علل الخصوص بازار های مالی شکل و شمایلی جدید به نحوه مراودات داده است، از جمله قراردادهای بانکی

در کتاب "قراردادهای بانکی" به قلم عاطفه آخوندی و سید ضیاء الدین کیاالحسینی تلاش شده است انطباق عملکرد بانکداری بدون ربا، با شاخص های اسلامی مورد بررسی قرار گیرد.

بانک ها از چه زمانی شکل گرفتند؟

نخستین بانکداران صرافان بودند که به طور قابل ملاحظه ای شمش و سکه های طلا را برای ذخیره و نگهداری می پذیرفتند.

مردم که علاقه مند به ذخیره پولی هستند که در مقابل خطرات مصون باشد، اگر می خواستند پس اندازهایشان به صورت پول باشد تنهای دو راه پیش روی داشتند، یا اینکه خودشان سکه ها و پول را ذخیره و پنهان نمایند و یا اینکه برای نگهداری، آن را به شخص دیگری بسپارند، از آنجایی که صرافان با فلزات گرانبها کار می کردند، بالطبع وسایل و امکاناتی نیز برای محافظت از این فلزات در اختیار داشتند.

این امر باعث گردید که افراد محافظه کاری که دارای پول های طلا و نقره بودند، صرافان را به عنوان امانتدار و محافظ پول های خود در نظر گرفته و پول های خودشان را به آنها بسپارند. این صاحبان پول که اولین سپرده گذاران در تاریخ بانکداری بوده اند، بدون شک انتظار داشتند که امانتدارها پولهایشان را دست نخورده نگه دارند.

زمانی که نگه داری پول ها بیشتر متداول گردید صرافان سعی کردند مواردی را به سپرده گذاران تحمیل نمایند، مانند آنکه صرافان تعهد می کردند که همان تعداد سکه را بعدا در اختیار فرد سپرده گذار قراردهند، که صرافان توانستند موقتا بخشی از این سکه ها را به دیگری قرض دهند و موجب جذب مشتریان شوند.

صرافان وام های کوتاه مدت با سررسید معین پرداخت میکردند و هرهفته طلاهایی به صورت وام پرداخت شده بود، همراه با بهره ی آن به صندوق برمی گشت، در چنین شرایطی یک پدیده ی جدید اتفاق افتاد و آن اینکه تا به حال بهره تنها برای صاحبان پول قابل دریافت بود اما از این پس راهی برای کسب بهره با استفاده از پول دیگران نیز بوجود آمد.

و نهایتأ صرافان با پی بردن به حقایقی در خصوص پرداخت اعتبار و خلق پول، از طریق صدور سررسیدهایی که مردم می توانستند در محل کار صرافان به سکه های طلا تبدیل کنند، و انجام معاملات به واسطه ی پول بانکدارها بوجود آمدند و صرافان از یک امانتدار صرف فلزات گران بها به یک بانکدار تبدیل گردیدند.

صفحه 18 کتاب قراردادهای بانکی

تحلیل قانون عملیات بانکی بدون ربا:

طبق ماده ی ۲ از فصل اول قانون مصوب عملیات بانکی بدون ربا؛ تمام بانک ها موظف هستند کلیه ی عملیات بانکی و سیاست های پولی و ارزی، تعهد یا تضمین پرداخت ها و... را مطابق با قانون و مقررات انجام دهند مطابق با بند ۹ همین ماده بانک ها وظیفه دارند وام واعتبار را بدون ربا اعطا نمایند.

ماده ۱۰ این قانون در فصل سوم بیان میکند بانک ها می توانند، به منظور ایجاد تسهیلات لازم در گسترش امر مسکن، با هماهنگی وزارت مسکن و شهرسازی،واحدهای مسکونی ارزان قیمت به منظور فروش اقساطی ویا اجاره به شرط تملیک احداث نماید. در تبصره همین ماده نیز آمده تملیک زمین با رعایت قانون اراضی شهری جهت احداث واحدهای مسکونی موضوع همین ماده توسط بانک ها بلامانع است.

در بند از مادهی ۲۰ در تعیین وظایف بانک مرکزی نکته ی قابل ملاحظه آنست که بانک مرکزی در تعیین انواع و میزان حداقل و حداکثر کارمزد خدمات بانکی مشروط شده است که این کارمزد بیش از هزینه ی کار انجام شده نباشد.

صریح ترین ماده در این قانون مربوط به فصل پنجم می باشد. مادهی ۲۱ تصریح می دارد بانک مرکزی با هریک از بانک ها و نیز بانک ها با یکدیگر مجاز به انجام عملیات بانکی ربوی نمی باشند.

با تأمل در مفاد این قانون در می یابیم دغدغه ی اصلی متولیان استقرار نظام بانکی بر مبنای حق و عدل و مطابق با ضوابط و موازین اسلامی بوده است به - گونه ای که گردش صحیح پول و اعتبار در جهت سلامت و رشد اقتصادی دولت جمهوری اسلامی تنظیم گردد.

صفحه 73 کتاب قراردادهای بانکی