توحيد و درك وجود حضرت باري تعالي امري است كه نه قابل درك همگان است و نه امكان چشم پوشي و ناديده گرفتن آن وجود دارد. توحيد كه در مراتب مختلف آن را به توحيد صفاتي، افعالي، ذاتي تقسيم مي كنند، نصيب هر انساني نخواهد شد يا با رغبت و تجلي رحمانيت خداوند ويا با غفلت و تجلي قهاريت حضرت احديت جل جلاله. آنچه در اين نوشتار به آن پرداخته است و سعي در تبيين آن دارد، شرح سيره ي عملي مرحوم آيت الله شيخ محمد جواد انصاري همداني مي باشد كه در موضع با اهميت و با عظمت «وحدانيت و درك حضور حضرت رب العالمين» است. آيت الله انصاري شخصيتي بود كه به گفته عارفان واصل، وقت و زندگي خويش را براي درك اين حضور مدام و همراهي با خداوند تبارك و تعالي گذاشت تا آنجا كه درك توحيد را از منبع فياض الهي به طور مستقيم دريافت نمود. در اين كتاب كه دومين شماره از مجموعه «طريق عرفان» مي باشد، گفتارهاي توحيدي و حالات رباني آن عاشق و دلباخته حضرت دوست و سوخته ي آتش هجران بيان شده است كه جهت شرح آنچه ايشان از آن دم مي زند و تشنگان معارف توحيدي را به سوي آن سوق مي دهد و مشتاقان كوي آفريدگار را با آن سيراب مي كند از حالات و بيانات شاگردان آن استاد بي بديل آورده ايم كه تربيت شده همان مكتب و روش و شيوه هستند.