مقام معظم رهبري با دقت نظر به وجود بارگاه حضرت معصومه عليها السلام و عالمان و فقيهان در شهر مقدس قم و با اهميت سنجي دقيق، ويژگي هاي شهر مقدس قم را اين گونه تشريح مي كنند و مي فرمايند: در اين شهر عزيز، سه نقطه برجسته در ميان اين همه نقاط روشن، چشم را به خود جلب مي كند: اول، حرم مطهر و مضجع شريف حضرت فاطمه معصومه [سلام الله عليها] است؛ آن بزرگواري كه اين سرچشمه جوشان و خروشان ، نخستين بار از كنار مرقد او جوشيد و بركاتش به همه عالم و به خصوص به دنياي اسلام رسيد. دوم، علم و فقاهت و حديث است كه اين شهر پرچم دار آن بوده است ؛ حوزه علميه اي كه از هزار و دويست سال قبل تا امروز در اين شهر مقدس هميشه پا برجا و بر پا بوده است.
علماي بزرگ، فقهاي بزرگ، فلاسفه با ارزش، محدثان عالي مقام و مؤلفان عالي قدر از اين شهر برخاستند يا به اين شهر پناه آوردند و در زير پرتو مرقد مطهر پاره تن امامت و ولايت - يعني حضرت معصومه عليها السلام - اقامت گزيدند. نقطه سوم، برجستگي شما مردم مؤمن و شجاع و آگاه و زمان شناس اين شهر است. در اولي كه اين نهضت پا به عرصه وجود گذاشت، مردم اين شهر بودند كه پاسخ گفتند و دست ياري به سوي امام قدس سره دراز كردند. من فراموش نمي كنم، در همين مسجد اعظم قم، در هنگامي كه تازه اولين هفته هاي مبارزه و نهضت عظيم روحانيت آغاز شده بود، مردم شهر قم از قشرهاي مختلف به محل درس امام بزرگوار ما آمدند، صدايشان را بلند كردند و گفتند ما از شما پشتيباني كرديم و پشتيباني مي كنيم ؛ چرا اين كار پيش نمي رود؟ مسأله انجمنهاي ايالتي و ولايتي بود؛ يعني از قدم اول، مردم قم امام را و مبارزه را تنها نگذاشتند. آن روزي هم كه قلمهاي مزدور و خائن، به امام بزرگوار اهانت كردند، باز اين شهر بود، همين مردم بودند، همين جوانها بودند، همين مادران و خواهران و همسران بودند كه قيام كردند، همين جوانها بودند كه به خيابانها آمدند، شهيد دادند، كتك خوردند، زير فشار قرار گرفتند ؛ اما ايستادند. مبارزه مردم قم، مبارزه ملت ايران را به دنبال داشت.
حضور شما در خيابانهاي شهرتان، به مردم شهرهاي ديگر درس داد ؛ راه را به آنها نشان داد. فهميدند بايد وارد ميدان بشوند، بي تفاوتي را كنار بگذارند و كنار گذاشتند و اين طوفان عظيم و اين كوره آتشفشان شروع به فعاليت كرد و دنيا را تكان داد و ملت ايران را آزاد كرد. بعد هم كه دفاع از نظام نو پاي اسلامي پيش آمد، باز هم شما مردم قم در صفوف مقدم بوديد. لشكر شما، جوانهاي شما، بسيجي هاي شما، خانواده هاي شما، مادرهاي شما، پدرهاي شما؛ اينها بودند كه جوانمردانه و پُر از گذشت وارد ميدان شدند و توانستند سهم بسيار درخشاني را ايفا كنند. من از اين كه در ميان شمايم، خوشحالم.(سخنراني در حرم مطهر، 14 / 7 / 1379)؛
» هويت شهر قم
يكي از امتيازات بزرگي كه شهر عزيز قم دارد اين است كه بر گرد مضجع شريف يكي از برگزيدگان اهل بيت عليهم السلام حضرت فاطمه معصومه عليها السلام بنا شده است. اگرچه سوابق اين شهر پيش از اين است، ليكن هويت قم در طول 12 قرن گذشته، تقريباً هويت شهري است كه بر گرد مرقد دختر موسي بن جعفرعليه السلام بنا است و اين، امتياز بزرگي است. علاوه بر اين، امتيازات ديگري هم اين شهر مقدس دارد كه آن مرقد صدها نفر از بزرگان علماء و برجستگان و اولياء و محدثان و شخصيت هاي برجسته اسلامي است.(جمهوري اسلام، 14/9/74)؛
» قم، قُبَّةُ الاسلام و ذخيره الهي
مقام معظم رهبري اهميت شهر مقدس قم را آنقدر مهم مي دانند كه از آن به عنوان ذخيره الهي و قبة الاسلام نام برده و مي فرمايند: به همه مردم قم و قشرهاي مختلف آن قبّة الاسلام، اخلاص و سلام خود را مي فرستم. براي ساختن يك بنا، اول بايد پايه هاي محكم آن را كار گذاشت. هر چه بنا بزرگ تر و سنگين تر و ماندگارتر باشد، پايه هاي آن محكم تر و قوي تر و شكست ناپذيرتر خواهد بود. اگر ما مبارزه ملت ايران را كه به طور عمومي و تعيين كننده، از سال پنجاه و شش آغاز شد و به پيروزي رسيد و حالا هم قريب يازده سال است كه اين مبارزه ادامه دارد به يك بناي رفيع و مستحكم تشبيه كنيم، پايه هاي قوي و شكست ناپذير و ماندگار اين بناي مستحكم، در قم نشانده و كار گذاشته شد و شما كساني بوديد كه پيام خون و قيام را در درجه اول به سرتاسر كشور و سپس به آفاق عالم پراكنديد. قم، يك ذخيره الهي براي اسلام بود. تقريباً هفتاد سال قبل، حوزه علميه قم به دست مردي بزرگ و برگزيده اي از برگزيدگان خدا - مرحوم آيةالله العظمي حائري - كار گذاشته شد و اين حوزه به عنوان يك مركز، براي همه طالبان به وجود آمد. تقريباً چهل سال بعد از اين تاريخ بود كه نهضت اسلامي از قم زبانه كشيد و يكي از شاگردان آن مرد بزرگ - يعني همان بزرگمرد استثنايي تاريخ ما و رهبر و مقتدا و امام فقيدمان، حضرت امام خميني(ره)؛ پرچم مبارزه اسلامي را در قم برافراشت.
اگر به چشم تاريخي نگاه كنيد، به نظر مي رسد كه حوزه قم، ثمره بسيار زودرس و پر بركتي داشت؛ يعني از وقتي كه پايه حوزه را گذاشتند تا وقتي كه حوزه عملاً كمر بسته است، از بعد از شروع اين نهضت تا امروز - كه قريب سي سال مي گذرد - شما ببينيد كه در دنيا، اسلام و قرآن و ارزشهاي اسلامي در چه وضعي است. آن مجموعه اي كه اين حوزه را پذيرايي كردند و به آن كمك نمودند و آن را در خانه خود پذيرفتند و طلاب را مانند فرزندان و برادران خويش، در ميان خود گرفتند و وقتي نهضت شروع شد، به سربازان اوليه اين نهضت - يعني طلاب قم - پناه دادند و هنگامي كه بنا شد نهضت اوج بگيرد و اولين قربانيها را در اين راه فدا كردند، مردم قم بودند. اين را در تاريخ كشور و انقلابمان نبايد و نمي توان فراموش كرد. اين، نه براي آن است كه چون با قُمي ها طرفيم و با آنها حرف مي زنيم، مي گوييم. اين، حقيقتِ با ارزش و مقدسي است كه بايد به عنوان يك خط روشن، در انقلاب بماند و در تاريخ انقلاب تدوين شود. و اما درسي كه از اين حقيقت بايد بگيريم، اين است كه مردم قم همچنان كه از روز اول، اين شجره طيّبه را در خود پذيرفتند و به آن كمك كردند و از آن حراست و دفاع نمودند و وقتي لازم شد و نوبت آن پيش آمد، اولين قدم را در راه جهاد بزرگ اسلامي برداشتند و همچنان كه بعد از پيروزي انقلاب چه در جنگ و چه در ميدان سياسي و چه در تمام جريانات ديگر - همواره در صفوف مقدم قرار داشتند، در آينده هم همين موقعيت را براي خود حفظ كنند. قم، هميشه بايد آن درياي خروشاني بماند كه هر جريان مخالفي در آن حل شود. بايد همواره آن رود پر بركتي باشد كه آثار و بركات اسلامي خود را به سرتاسر ميهن اسلامي و بيرون آن صادر كند. قم، مركز انقلاب و اسلام است ؛ چون مركز حوزه علميه و علماي بزرگ و پرورشگاه انسانهايي است كه مي تواند انقلاب و كشور و ملت را در سطوح مختلف هدايت كند. شما مردم و جوانان و زن و مَرد قم و شما حزب اللهي هاي اين شهر، همواره بايد پاسداري از اين ارزشها را با همان شور و خلوص و اخلاصي كه هميشه داشتيد، در خودتان حفظ كنيد.( حديث ولايت، جلد سوم، ص 137 تا 139)؛
» قم مركز اسلام است
در جايي ديگر معظم له قم را مركزي براي دين مي دانند و قمي ها را السابقون الأولون معرفي مي كنند و مي فرمايند: قم - قبة الاسلام - مركز اسلام، مركز روحانيت و دين است و براي انقلاب ما هم مركز انقلاب بوده است. هم دوره انقلاب، هم دوره جنگ و هم دوره مبارزه با گروهكها، قم بسيار مركز بزرگي است. هم حوزه مباركه قم كه حقيقتاً يك كلمه طيبه و يك شجره طيبه است، «اصلها ثابت و فرعها في السماء توتي اكلها كل حين باذن ربها» و خيلي داراي عظمت است و هم مردم و جوانان و نيروهاي حزب اللهي و مؤمن قم هر دو مهم است. حقيقتاً قم مركز مهمي در جهان اسلام و در ميان شهرهاي كشور ماست .اين مطلب را هم بايد با شما مردم قم در ميان گذاشت كه حقيقتاً «السابقون الاولون» هستيد.(سخنراني در جمع مردم قم، 19 / 10 / 1375
» سه خصوصيت انحصاري قم
شهر قم سه خصوصيت انحصاري دارد كه هيچ شهر ديگري از اين جهت به پاي قم نمي رسد. اين سه خصوصيت مخصوص قم است... يكي از آن سه خصوصيت اين است كه شهر قم، سابقه بسيار زيادي در پيروي و اتصال به اهل بيت عليهم السلام دارد. يعني در طول 1200 سال يا بيشتر اين شهر همواره به عنوان يك شهر وابسته به اهل بيت عليهم السلام شناخته شده است.
من شهر ديگري را با اين خصوصيت سراغ ندارم. بعضي از شهرها مثل كوفه يا مدينه، قبل از قم بَلَد اهل بيت عليهم السلام بودند؛ ليكن دشمنان اهل بيت عليهم السلام اين خصوصيت را از آنها سلب كردند. اما شهر قم از همان زماني كه اشعريون و بقيه رجال و اعيان محدثان و علماي بزرگ اولين حوزه علميه مهم و انحصاري تشيع را در آن تشكيل دادند، در دنياي اسلام به اين جهت شهرت پيدا كرد. لذا شما مي بينيد در آن زمان از اطراف و اكناف عالم اسلام كساني راه افتادند و آمدند در قم ساكن شدند.
شاگردان بسيار زيادي از محدثان معروف و از جمله تلامذه «يونس بن عبدالرحمن» و «ابراهيم بن هاشم» از كوفه به سمت قم عزيمت كردند و در اين شهر ساكن شدند. قبل از اينكه آنها هم بيايند، محدثان زيادي در اين جا بودند. آنها مؤسس اين حوزه نيستند، بلكه مجذوب اين حوزه شدند، حتي اگر از اين هم جلوتر برويم در اواخر قرن دوم هجري كه حضرت علي بن موسي الرضاعليه السلام به طرف ايران آمدند و به خراسان رفتند، شهر قم، به پيروي از مذهب اهل بيت عليهم السلام معروف بود.
اين خصوصيت، براي شما مردم قم، تقريباً از هزار و دويست سال قبل تا امروز هست، اين خصوصي، مخصوص قم و ريشه دار است. فرهنگ مذهبي و اسلامي و اتصال به اهل بيت عليهم السلام در اين شهر پديده جديد و متعلق به امروز و ديروز نيست. شما به عنوان پيروان ولايت اهل بيت عليهم السلام 12 قرن در اين جا ريشه داريد. امرايي هم مثل آل صفي و ديگران كه بر اين شهر حكومت مي كردند همين گونه بودند، مردم و علما نيز از گذشته تا امروز كه گلدسته ايي از حقايق امامت و ولايت در اين شهر بنا شد و دنياي اسلام را معطر كرد همين گونه بودند.
خصوصيت دومي كه آن هم مخصوص قم مي باشد، اين است كه اين جا پذيرايي كننده بزرگترين حوزه علميه طول تاريخ شيعه است. ما در طول تاريخ از اول تشكيل حوزه هاي علميه تشيع تا امروز به بزرگي اين حوزه مباركه اي كه به دست مرحوم آية الله حايري (رضوان الله تعالي عليه) در اين شهر بنيان شد يا بازسازي گرديد و در زمان مرحوم آية الله العظمي بروجردي عظمت و اعتلا پيدا كرد و سپس به بركت امام بزرگوار و انقلاب عظيم، به اوج اعتلاي خود رسيد، در هيچ جاي دنيا نداشته ايم.
سومين خصوصيت اين شهر، اقدام بزرگي است كه مردم قم نسبت به انقلاب انجام دادند. شما، در دو مقطع، شروع كننده بوديد. يكي، هنگامي كه در سال 1341 در همين شبستانهاي مسجد اعظم، يك مدرس و ملاي گمنام، از نظر توده هاي مردم و كناركشيده از مناسب روحاني حرف حق خود را زد، و اولين كساني كه با او بيعت كردند، مردم و جوانها و بازاريها و روشنفكرها و دانش آموزهاي قم بودند كه به حوزه علميه پيوستند، مردم قم در همان سال 1341، رنجهاي نهضت را هم تحمل كردند و وقتي در سال 42، مزدوران رژيم شاه، همه اين صحن مطهر و مدرسه فيضيه و اين ميدان و خيابان ارم را با حضور ارعاب آميز خودشان قُرُق كردند و اگر عمامه به سر مي ديدند، او را مي كوبيدند و به قصد كشتن مي زدند و اگر كسي از مردم از آن ها حمايت مي كرد او را هم هدف قرار مي دادند آن روز مردم قم، دست برادري و جوانمردي را از آستين درآوردند و به حوزه قم و امام راحل عظيم و به انقلاب، كمك كردند.
يك بار هم در سال 1356 كه شما قمي ها حركت عمومي مبارزه جويانه ملت ايران عليه رژيم مزدور و فاسد پهلوي را شروع كرديد، اولين شهيدها در همين خيابان چهارمردان و ميدان آستانه و خيابان ارم و صفائيه، بر زمين افتادند. اولين پدر و مادرهاي شهيد، همين مردم شهر قم بودند كه دست برادري و وحدت را به حوزه علميه مستحكم كردند.( جمهوري اسلام، 14/9/74(
» قم پايتخت اسلام
1200 سال است كه شهر قم پايگاه اشاعه افكار منوّر اهل بيت عليهم السلام است. آن وقتي كه حكومتهاي مخالف اهل بيت عليهم السلام هم بر سر كار بودند. مردم قم اين موضع را حفظ كردند و اگر سختيهايي هم داشت، آن را تحمل كردند. 70 سال هم هست كه قم مركز و پايتخت فكري و علمي دنياي اسلام است. از زمان ورود مرحوم آية الله حائري به قم، در سال 1340 هجري قمري اين شهر به مركز اصلي علمي عالم اسلام و تشيع تبديل شد و بعد در زمان مرحوم آيةالله بروجردي به اوج خود رسيد و محصول آن دوره ها پيدايش شخصيت عظيم القدر و كم نظيري مثل امام بزرگوار بود. اين سابقه درخشان براي قم وجود دارد كه هميشه به نياز زمان پاسخ گفته است.( سخنراني در جمع مردم قم، 19 / 10 / 1379(
» قم مظهر شجاعت ديني و ملي
دفاع شجاعانه مردم قم از امام بزرگوار كه مظهر آرمانهاي اسلامي ملت ايران بود، همان مناسبت بزرگ و فراموش ناشدني است كه با يادآوري خاطره 19 دي در يادها زنده مي ماند و تجليل مي شود.
مردم مؤمن و عزيز قم در سالهاي بعد و در آزمايشهاي بزرگ ديگر نيز همين حضور شجاعانه را همواره از خود نشان داده اند. پيام مقام معظم رهبري، 19 / 10 / 1377
» دنيا متوجه قم است
خيمه اصلي دستگاه حركت عظيم انقلاب اين جاست، به همين دليل دنيا متوجه قم است. دوستان انقلاب و اسلام، قم را دوست دارند و مستكبران و ظالمان و انسانهاي شرير، در هر جا كه هستند، قم را زشت مي دارند و همه چيزش را مبغوض مي شمارند.جمهوري اسلامي، 14/9/74
» مردم مؤمن قم بازوان مؤثر امام قدس سره
مقام عظماي ولايت در سخناني رمز انقلاب را اتحاد مردم با رهبري مي داند و حضور مردم شهر مقدس قم در كنار امام قدس سره را نشانه اي از مردمي بودن نهضت مي دانند و مي فرمايند:
ياد آن روز تاريخي نوزدهم دي را كه سرآغاز حضور خونين عزيز ما در صحنه هاي نهضت خونبار اسلامي است، از اعماق دل گرامي مي داريم. و براي شهدا و مصدومان و محنت ديدگان آن حادثه، از خداوند متعال طلب اجر و ثواب دايم و جزيل مي كنيم. چهره قم، به عنوان يك نقطه روشن و درس آموز در طول نهضت، براي ملت ما و ملتهاي ديگر باقي ماند و ان شاء الله بر اثر حضور قوي شما مردم عزيز و جوانان عزيز و حوزه علميه عالي قدر و عالي مقام در حساس ترين صحنه هاي نهضت اسلامي و انقلاب بزرگ اسلامي ما، باقي خواهد ماند. ياد آن همه مجاهدتها از خاطرها نخواهد رفت. نه به اين عنوان كه بخواهيم اشخاصي يا جمعي و قشر به خصوصي از مردم را فقط به لحاظ كارهايشان ستايش كنيم. البته، اين هست و به جاي خود محفوظ است.مهم جنبه رمزي اين مسأله است.
اشاراتي كه در اين روز مبارك ودر مردم مبارك قم - كه آغازگران نهضت بودند - نهفته، مهمّ است؛ هم در آغاز نهضت كه آن خورشيد فروزان علم و تقوا از افق قم سر بر آورد و ايران و سپس همه عالم اسلام را منوّر كرد، هم آن روزي كه آن امام بي بديل و آن خلف صالح انبيا و اوليا به پشتيبانيهاي شما مردم قم، در مقابل كفر و استكبار استوار ايستاد و فرياد دل اين امّت را از حنجره الهي خود سر داد، هم آن روزي كه امام بزرگوار، قم را مركزي براي پرتو افكني قرار داد و تعاليم و پيام خود را از آنجا به همه جا فرستاد، هم در دوران پيروزي انقلاب، هم در دوران جنگ تحميلي، هم در پيچهاي خطرناك سياسي انقلاب، همه جا مردم قم - اين مردم مؤمن و حقيقتاً حزب الله - و در بخش اعظم حوادث، حوزه علميه قم و علما و مدرّسين بزرگ و طلاب جوان و پر شور و محافل درس و مدارس آميخته با علم و جهاد، به كمك انقلاب آمدند و بازوي امام محسوب شدند و انقلاب را از خطرناك ترين گذرگاهها گذراندند. اين، نشانه آن است كه نهضت، مردمي و ديني است؛ متكي به مردم و هدايت يافته از دين و حركت كننده به سمت هدفهاي الهي است كه خير و سعادت مردم هم در آن است.
رمز قم - هم مردمش، هم حوزه علميه اش - براي نهضت ما اين است. و به همين ترتيب، اين انقلاب پيش رفته است و بعد از اين هم پيش خواهد رفت. مردم شجاع و صحنه گردان قم خدمات زيادي كرده اند و امروز بحمدلله اين خدمات، به اضافه آنچه كه قشرهاي مردمي در همه جاي اين كشور انجام داده اند، در صورت اين نظام الهي و اسلامي متجلي است.( حديث ولايت، جلد 9، از ص 158 تا 159(
» مسئوليت نسبت به قم
من خودم را نسبت به اين قضايا و نسبت به قم و آينده و ترتيباتش و هر كاري كه شرعاً بر عهده من باشد، مسؤول مي دانم و اگر تشخيص بدهم، ان شاء الله انجام خواهم داد.( حديث ولايت جلد سوم، ص 57(
» احساس صميميت در قم
اينجانب خود را طلبه اي مي دانم كه در شهر قم و به ويژه در جمع علما و طلاب احساس انس و صميميت مي كند.(جمهوري اسلامي، 14/9/74)
» اراده مردم قم
حادثه نوزدهم دي ماه ثمره اراده مردم قم - فداكاري و گذشت مادران و نهراسيدن جوانان از رژيم شاه حضور تعيين كننده روحانيون در صحنه و نقش هدايتگر امام خميني قدس سره به عنوان قطب حيات و محور حقيقي حركت ملت ايران بود.( سخنراني در جمع مردم قم، 19 / 10 / 1373)
» نهضت احياي آثار شيعه در قم
بخش فرهنگي كه مشتمل بر همين مواردي است كه عرض كردم - يعني معرفي اهل بيت عليهم السلام - بخش عظيمي است كه احتياج به مجموعه بزرگي دارد. آن وقت در كنار آن و در ضمن آن، همان بخشهايفقهي لازم است. الآن بحمدلله در جهت احياي آثار فقهي شيعه، واقعاً نهضتي شروع شده است ؛ هم آنچه كه در قم از طرف جامعه مدرسين انجام مي شود - كه بهترينش آن است - و هم آنچه كه در بعضي جاهاي ديگر - مثل: اصفهان، قم، مشهد - به صورت متفرق دارد پخش مي شود و خيلي خوب است ؛ ليكن به اعتقاد من اگر آقايان در آن مسايليك نوع اشراف داشته باشند - نه اشراف دخالتي ؛ اشراف به عنوان نظردادن و كمك كردن - خيلي خوب است. از جمله كارهايي كه بايد بكنيد، اين است.( حديث ولايت، جلد هشتم، از ص 104 تا 105)
» نهضت قم آغاز حركت عظيم ملت ايران
سلام بر برادران و خواهران عزيز و مردم مؤمن و انقلابي و شجاع قُم...!
در چنين روزي بود (روز 19 دي) كه مردم قم اولين حركت بزرگ مردمي بر ضد دستگاه فاسد و وابسته و ضد دين را به راه انداختند و براي دفاع از امام بزرگوار در مقابل وابستگان به استكبار سينه خود را سپر كردند و جمعي از بهترين جوانان آنان در راه خدا شهيد شدند و اين سرآغازي بود براي حركت عظيم ملت ايران!( پيام مقام معظم رهبري، 18 / 10 / 1376)
» مشكلات شهر قم
شهر عزيز قم با اين همه ارزشي كه براي آن ذكر شده است اگرچهاز اول انقلاب نسبت به آن توجه زيادي شده و كارهاي متعددي انجام گرفته است، اما در عين حال مشكلات اين شهر زياد است. خوشبختانه، مسؤولان كشور به اين مشكلات توجه پيدا كرده اند و در صددند كه آنها را رفع كنند و البته اگر مشكلات قم بخواهد رفعشود، قدم اول اين است كه قم «استان» بشود و شهر قم مركز يكاستان جديد باشد. اميدوارم كه ان شاء الله به زودي اين اقدام انجام گيرد، اميدوارم خداوند در همه اين زمينه ها به مسؤولان و شما مردم قم كمك بفرمايد.( جمهوري اسلامي، 14/9/74)